Ağız İçi Kanserleri

Ağız İçi Kanserleri ve Cerrahisi

Ağız boşluğu; dudaklar, dilin ön kısmı, diş etleri, yanak iç mukozası, ağız tabanı, sert damak ve yirmilik dişlerin arkasında kalan bölgeyi kapsayan, sindirim ve solunum sisteminin başlangıç noktasıdır. Bu bölgeleri döşeyen hücrelerin kontrolsüz ve anormal bir şekilde çoğalması sonucu meydana gelen kötü huylu tümörlere ağız içi kanserleri (oral kanserler) adı verilir. Baş ve boyun kanserleri grubu içinde oldukça önemli bir yer tutan oral kanserler, erken evrede fark edildiklerinde tedavi başarı oranı son derece yüksek olan, ancak ihmal edildiklerinde hızla boyun lenf bezlerine yayılım (metastaz) gösterebilen ciddi hastalıklardır.

Ağız içinde geçmeyen yaralar, beyaz veya kırmızı lekeler şeklinde kendini gösteren bu patolojilerin teşhis ve tedavisi, Kulak Burun Boğaz (KBB) ile Baş ve Boyun Cerrahisi uzmanlığının en hassas, en yüksek teknik beceri gerektiren alanlarından biridir. Ağız içi kanserlerinin tedavisinde temel amaç, kanserli dokuyu güvenli sınırlarla tamamen vücuttan uzaklaştırırken; hastanın konuşma, çiğneme, yutma gibi hayati fonksiyonlarını ve yüz estetiğini en üst düzeyde korumaktır.

Ağız İçi Kanserlerinin Nedenleri ve Risk Faktörleri

Ağız içi kanserlerinin gelişiminde genetik yatkınlığın yanı sıra kronik tahrişler ve çevresel faktörler çok büyük rol oynar. Bu kanser türüyle doğrudan ilişkisi kanıtlanmış başlıca risk faktörleri şunlardır:

• Tütün ve Alkol Kullanımı: Ağız içi kanserlerinin en birincil ve en güçlü nedenidir. Sigara, puro, pipo kullanımı veya tütün çiğneme alışkanlığı ağız mukozasını sürekli kanserojen maddelere maruz bırakır. Alkol kullanımı ise bu zararlı maddelerin dokular tarafından emilimini kolaylaştırarak riski katlar. Hem sigara hem alkol tüketen bireylerde risk en yüksek seviyededir.

• Kronik Travma ve Tahrişler: Ağız içinde sürekli aynı noktaya sürten kırık veya keskin dişler, mukozaya tam oturmayan ve sürekli vuran, tahriş yaratan hatalı diş protezleri (takma dişler), yıllar içinde o bölgedeki hücre yapısının bozularak kanserleşmesine zemin hazırlayabilir.

• Kötü Ağız Hijyeni ve Beslenme: Diş ve diş eti sağlığına dikkat edilmemesi, ağız içinde kronik enfeksiyon odaklarının bulunması risk artırıcı faktörlerdir. Ayrıca taze meyve ve sebzeden fakir, A ve C vitaminleri yönünden yetersiz beslenme düzeni de vücudun savunma mekanizmalarını zayıflatır.

• HPV (Human Papilloma Virus) Enfeksiyonu: Özellikle son yıllarda yapılan tıbbi araştırmalar, bazı HPV virüsü tiplerinin (özellikle HPV-16) dil kökü ve bademcik bölgesindeki ağız-yutak kanserlerinin gelişiminde önemli bir etken olduğunu ortaya koymaktadır.

Kanser Öncesi Lezyonlar (Öncü Belirtiler)

Ağız içi kanserleri genellikle aniden büyük bir kitle olarak başlamaz. Çoğu zaman “prekanseröz” adı verilen ve erken dönemde müdahale edildiğinde kansere dönüşmesi tamamen engellenebilen öncü lezyonlarla kendini belli eder:

Lökoplaki (Beyaz Lekeler)

Ağız mukozasında, dil kenarlarında veya yanak içinde oluşan, fırçalamakla veya kazımakla çıkmayan, sert beyaz renkli plaklardır. Bu lezyonların zaman içinde kanserleşme potansiyeli bulunur ve yakından takip edilmeleri ya da cerrahi olarak çıkarılmaları gerekir.

Eritroplaki (Kırmızı Lekeler)

Ağız içinde oluşan, kadifemsi görünümlü kırmızı renkli alanlardır. Eritroplakiler, lökoplakilere oranla çok daha yüksek oranda gizli kanser hücreleri barındırma veya kansere dönüşme riski taşırlar. Fark edildikleri an mutlaka biyopsi yapılmalıdır.

Ağız İçi Kanserlerinin Temel Belirtileri

Ağız içinde oluşan bazı değişiklikler ilk başta basit bir aft veya yara gibi düşünülebilir. Ancak aşağıdaki belirtilerden biri veya birkaçı mevcutsa zaman kaybetmeden uzman bir KBB muayenesi şarttır:

• Ağız içinde, dilde veya dudakta oluşan, 2-3 hafta boyunca ilaç tedavisine rağmen iyileşmeyen yaralar,
• Dokunulduğunda kolayca kanayan, üzeri kabuklanan veya sertleşen doku kitleleri,
• Ağız boşluğunda sebebi açıklanamayan uyuşukluk hissi, karıncalanma veya his kaybı,
• Çiğneme, konuşma veya yutkunma sırasında ağrı ya da zorlanma,
• Dil veya çene hareketlerinde kısıtlılık, ağzı tam açamama (trismus) durumu,
• Dişlerin belirgin bir neden olmaksızın aniden sallanmaya başlaması veya diş eti yarasının kapanmaması,
• Boyun bölgesinde ele gelen, ağrısız ve giderek büyüyen şişlikler (lenf bezi büyümeleri).

Tanı ve Teşhis Yöntemleri

Ağız içi kanserlerinde tedavi başarısının en büyük anahtarı erken tanıdır. Teşhis süreci muayenehanede başlayan ve ileri tetkiklerle netleştirilen şu adımlardan oluşur:

Kapsamlı KBB Muayenesi ve Endoskopi

Cerrah, ağız içindeki tüm anatomik bölgeleri detaylı ışık kaynakları ve özel endoskopik kameralar yardımıyla inceler. Şüpheli alanların büyüklüğü, sertliği ve çevre dokulara uzanımı parpasyonla (dokunarak) kontrol edilir.

Ağız İçi Biyopsi (Kesin Tanı)

Şüpheli lezyondan kesin tanı koyabilmek amacıyla yapılan küçük bir parça alma işlemidir. Genellikle muayenehane koşullarında, lokal anestezi altında (o bölge uyuşturularak) ağrısız bir şekilde gerçekleştirilir. Alınan parça patoloji laboratuvarında incelenerek kanserin türü ve evresi kesinleştirilir.

Radyolojik Evreleme Görüntülemeleri

Kanser tanısı konulduktan sonra, tümörün derinliğini ve boyun lenf bezlerine yayılıp yayılmadığını anlamak için **Boyun MR (Manyetik Rezonans)** veya **Bilgisayarlı Tomografi (BT)** tetkikleri istenir. Kemik tutulumu şüphesinde çene tomografisi (panoramik röntgen) yararlıdır. Hastalığın tüm vücuttaki durumunu görmek için ise PET-BT tetkikine başvurulabilir.

Ağız İçi Kanserleri Ameliyatı ve Cerrahi Yaklaşımlar

Ağız içi kanserlerinin birincil ve en etkili tedavi yöntemi cerrahi müdahaledir. Ameliyatlar genel anestezi altında, hastalığın evresine göre planlanan kapsamlı operasyonlardır.

Tümörün Geniş Eksizyonu (Genişçe Çıkarılması)

Kanserli doku, etrafındaki bir miktar sağlıklı doku sınırı ile birlikte cerrahi olarak tamamen çıkarılır. Bu temiz sınır (negatif cerrahi sınır), kanserin tekrarlama riskini minimuma indirmek için hayati önem taşır. Tümörün yerleşimine göre dilin bir kısmının alınması (parsiya glossektomi) veya çene kemiğinin bir kısmının alınması (mandibulektomi) gerekebilir.

Boyun Diseksiyonu (Lenf Bezlerinin Temizlenmesi)

Ağız içi kanserleri boyundaki lenf bezlerine çok erken evrede yayılma (metastaz) eğilimindedir. Bu nedenle, boyunda ultrason veya tomografide belirgin bir yayılım görünmese bile, koruyucu amaçla veya saptanan metastazları temizlemek amacıyla ameliyata mutlaka **Boyun Diseksiyonu** eklenir. Riskli bölgelerdeki lenf bezleri blok halinde temizlenir.

Rekonstrüksiyon (Onarım ve Doku Nakli)

Büyük tümörlerin çıkarılması sonucu ağız içinde oluşan doku kayıpları, hastanın fonksiyonel yaşamını korumak için eş zamanlı olarak onarılır. Hastanın kendi vücudundan (kol, bacak veya göğüs bölgesinden) alınan mikroskobik damarlı dokular (serbest flepler), ağız içine nakledilerek dil veya çene yapısı yeniden kurgulanır. Cilt kapatılırken estetik dikiş teknikleri tercih edilir.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci ve Rehabilitasyon

Ameliyat sonrası nekahat dönemi, yapılan cerrahinin boyutuna bağlı olarak hastane ortamında yakın takip altında yürütülür:

İlk Günler ve Beslenme Desteği

Ağız içindeki dikişlerin ve yaraların güvenle iyileşmesi, besinlerin dikiş hatlarını tahriş etmemesi için ilk günlerde beslenme geçici olarak burundan mideye uzanan ince bir tüp (nasogastrik tüp) yardımıyla sağlanır. Yaralar kaynadıktan sonra kademeli olarak sıvı ve yumuşak gıdalarla normal beslenmeye geçilir.

Konuşma ve Yutma Terapisi

Özellikle dil ve çene bölgesine yapılan geniş müdahalelerden sonra, dokuların yeni yapısına uyum sağlaması için iyileşme döneminde konuşma ve yutma rehabilitasyonu desteği verilir. Hastalar özel egzersizlerle fonksiyonlarını kısa sürede büyük oranda geri kazanırlar.

Tamamlayıcı Tedaviler (Radyoterapi / Kemoterapi)

Ameliyat sonrasında çıkarılan dokuların patolojik inceleme sonucuna göre, tümörün boyutu büyükse veya lenf bezlerinde yoğun tutulum saptanmışsa, cerrahi başarıyı pekiştirmek ve nüks riskini tamamen ortadan kaldırmak için hastaya ek olarak ışın tedavisi (radyoterapi) veya ilaç tedavisi (kemoterapi) planlanabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)

1. Ağızdaki her aft veya yara kansere dönüşür mı?

Hayır, ağız içinde çıkan aftlar, uçuklar veya basit ısırık yaraları genellikle 7 ila 10 gün içinde kendiliğinden tamamen iyileşir ve kanserle bir ilişkileri yoktur. Ancak bir yara 3 haftadan uzun sürüyor, ilaçlara yanıt vermiyor ve sertleşiyorsa mutlaka uzman bir hekim tarafından incelenmelidir.

2. Ağız içi biyopsisi yaptırmak kanserin yayılmasına yol açar mı?

Tıbbi olarak böyle bir durum kesinlikle söz konusu değildir. Biyopsi, doğru tedavinin planlanabilmesi ve hastalığın adının konulabilmesi için tek ve zorunlu yöntemdir. Tümör hücrelerinin yayılmasına veya hastalığın kötüleşmesine neden olmaz.

3. Dilin bir kısmının ameliyatla alınması konuşmayı tamamen engeller mi?

Küçük ve erken evre tümörlerde dilin bir kısmının alınması konuşmayı ve yutmayı kalıcı olarak bozmaz. Çok büyük tümörlerde ise dilin alınan kısmı, vücudun başka bir yerinden yapılan doku nakilleriyle (flep cerrahisi) yeniden kurgulanır ve rehabilitasyon sonrası hastalar anlaşılır şekilde konuşmaya devam edebilirler.

4. Ağız içi kanserleri ameliyatından sonra dışarıdan bakıldığında çok büyük iz kalır mı?

Erken evre ameliyatlar tamamen ağız içinden yapıldığı için dışarıda hiçbir iz kalmaz. Boyun lenf bezlerinin temizlendiği veya geniş yaklaşımların gerektiği durumlarda ise kesiler boynun doğal hatlarına, çene altına gizlenir ve estetik dikişlerle kapatılarak kozmetik kaygılar minimuma indirilir.

5. Ameliyattan sonra tekrar sigara kullanabilir miyim?

Kesinlikle hayır. Tedavi tamamlandıktan sonra tütün ve alkol kullanımına devam edilmesi, kanserin aynı bölgede veya ağız içinin başka bir noktasında yeniden nüks etme (tekrarlama) riskini çok büyük oranda artırır. Tedavinin kalıcı başarısı için bu alışkanlıkların tamamen bırakılması şarttır.

Op. Dr. Osman Karaaslan, Fatih, İstanbul’da bulunan muayenehanesinde ağız içi lezyonların tespiti, lökoplaki ve eritroplaki takibi ile ağız içi kanserlerinin cerrahi tedavilerini; modern endoskopik görüntüleme sistemleri, biyopsi yaklaşımları ve güncel baş-boyun cerrahisi prensipleri doğrultusunda, fonksiyonel doku bütünlüğünü ve estetiği koruma odağıyla başarıyla yürütmektedir.